Từ ngày 19 đến 21/3/2026 tại Hà Nội, hơn 30 nhà báo đến từ ba miền Bắc, Trung, Nam đã tham dự Hội thảo “Truyền thông về năng lượng tái tạo hướng tới Net Zero 2026 (MERE2026)”, qua đó mở ra không gian trao đổi chuyên sâu giữa báo chí và các chuyên gia trong lĩnh vực năng lượng xanh. Hội thảo do Trung tâm Bồi dưỡng Nghiệp vụ Báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) phối hợp với Viện Nghiên cứu Vùng và Đô thị (IRUS) tổ chức, không chỉ gồm các phiên thảo luận lý thuyết mà còn kết hợp hoạt động thực địa tại một số mô hình năng lượng tái tạo. Sự kiện thu hút sự tham gia của các nhà quản lý, nhà khoa học và phóng viên, tạo nên diễn đàn đa chiều về truyền thông trong tiến trình chuyển dịch năng lượng bền vững tại Việt Nam.
Các nhà báo đi thực tế ở Nhà máy điện rác ở Sóc Sơn (Hà Nội).
Phát biểu tại hội thảo, nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh rằng, chuyển dịch năng lượng không đơn thuần là câu chuyện công nghệ hay đầu tư, mà còn liên quan mật thiết đến đời sống kinh tế - xã hội của người dân. “Chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện công nghệ hay đầu tư mà còn gắn chặt với các vấn đề kinh tế - xã hội, việc làm và sinh kế của người dân. Vì vậy, quá trình này cần được triển khai theo hướng công bằng và bền vững”, ông Lợi nói.
Theo ông, trong bối cảnh đó, truyền thông giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan và kịp thời. Việc cung cấp thông tin chính xác, khách quan sẽ giúp công chúng hiểu rõ hơn về cơ hội và thách thức của quá trình chuyển đổi năng lượng. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực khó, đòi hỏi kiến thức chuyên sâu.
Từ góc độ khoa học và chính sách, GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, cho rằng xu hướng chuyển dịch sang hệ thống năng lượng xanh, sạch và thông minh là tất yếu. Việt Nam đã thể hiện cam kết mạnh mẽ tại Hội nghị COP26, đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời ban hành nhiều chính sách thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời.
Tuy nhiên, theo ông Phước, quá trình này không thể chỉ dựa vào nỗ lực của Chính phủ hay doanh nghiệp mà cần sự tham gia của toàn xã hội. “Truyền thông được ví như “ngọn hải đăng” định hướng nhận thức và hành động của cộng đồng. Báo chí không chỉ truyền tải thông tin mà còn là cầu nối giữa nhà khoa học, nhà quản lý và công chúng, giúp các chính sách trở nên gần gũi, dễ hiểu và thúc đẩy ứng dụng các giải pháp năng lượng tiên tiến”, ông nhận định.
Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận về nhiều nội dung quan trọng như xu hướng phát triển năng lượng tái tạo, tiềm năng của các loại hình năng lượng xanh tại Việt Nam, cũng như những thách thức trong quá trình triển khai. Một điểm nhấn đáng chú ý là việc đề cập đến vai trò của phụ nữ trong chuyển dịch năng lượng – một khía cạnh ngày càng được quan tâm trong tiến trình phát triển bền vững.
Nhà báo Gia Khánh (Báo và Phát thanh – Truyền hình An Giang) đặt câu hỏi tại Hội thảo.
Không chỉ dừng lại ở trao đổi lý thuyết, hội thảo còn tạo điều kiện để các nhà báo tiếp cận thực tiễn thông qua chuyến tham quan Nhà máy điện rác Sóc Sơn và mô hình DemoLab – giải pháp năng lượng xanh thông minh cho đô thị. Tại đây, các phóng viên có cơ hội quan sát trực tiếp quy trình vận hành, lắng nghe chia sẻ từ đội ngũ kỹ thuật, qua đó có thêm chất liệu thực tế để xây dựng các tác phẩm báo chí có chiều sâu.
Thực tế cho thấy, việc truyền tải các chính sách năng lượng – vốn mang tính kỹ thuật cao và phức tạp – đến với công chúng không phải là điều dễ dàng. Tuy nhiên, thông qua tác phẩm báo chí được đầu tư bài bản, những nội dung này có thể trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn, từ đó giúp người dân nhận thức rõ vai trò của mình trong quá trình chuyển dịch năng lượng.
Bên cạnh đó, báo chí còn đóng vai trò quan trọng trong việc giới thiệu mô hình, giải pháp năng lượng tiên tiến từ trong và ngoài nước, góp phần lan tỏa những kinh nghiệm hay, cách làm hiệu quả. Đây cũng là kênh thông tin phản ánh những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, từ đó góp phần thúc đẩy hoàn thiện cơ chế, chính sách.
.jpg)
Nhà báo Gia Khánh (Báo và Phát thanh – Truyền hình An Giang) trình bày ý tưởng báo chí tại Hội thảo.
Theo các chuyên gia, phát triển năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi dài, trong khi hệ thống chính sách vẫn còn những điểm chưa đồng bộ. Những vấn đề này cần được nhìn nhận một cách khách quan, toàn diện, và báo chí chính là lực lượng có thể góp phần phản ánh trung thực thực tiễn đó. Từ kinh nghiệm các hội thảo trước đây, nhiều tác phẩm báo chí chất lượng cao, dựa trên dữ liệu chính xác và phân tích sâu sắc, đã tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng vào mục tiêu Net Zero. Điều này cho thấy, khi báo chí đồng hành cùng khoa học và chính sách, hiệu quả truyền thông sẽ được nâng cao, tạo động lực cho quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra nhanh hơn và bền vững hơn.
Hội thảo MERE2026 không chỉ là nơi chia sẻ kiến thức, mà còn là cầu nối để những người làm báo nâng cao năng lực chuyên môn trong lĩnh vực năng lượng – một lĩnh vực mới, khó nhưng đầy tiềm năng. Từ những kiến thức và trải nghiệm thu nhận được, các nhà báo được kỳ vọng sẽ tiếp tục lan tỏa thông tin chính xác, đa chiều, góp phần đưa câu chuyện chuyển dịch năng lượng đến gần hơn với công chúng.
Trong hành trình hướng tới một tương lai xanh, nơi năng lượng sạch trở thành nền tảng cho phát triển bền vững, báo chí không chỉ là người đưa tin mà còn là lực lượng đồng hành, dẫn dắt và truyền cảm hứng. Và như cách ví von của các chuyên gia, khi làm tốt vai trò của mình, báo chí sẽ thực sự trở thành “ngọn hải đăng” soi đường cho tiến trình chuyển dịch năng lượng của đất nước.
---------------------------
Một hoạt động nổi bật của chương trình là phần trình bày ý tưởng tác phẩm báo chí. Các nhà báo đã đề xuất nhiều hướng tiếp cận sáng tạo, từ phản ánh chính sách, phân tích dữ liệu đến kể chuyện con người trong dòng chảy chuyển dịch năng lượng. Ban tổ chức lựa chọn 10 ý tưởng xuất sắc để hỗ trợ kinh phí thực hiện các tuyến bài chuyên sâu, đồng thời nhận được góp ý trực tiếp từ các chuyên gia giàu kinh nghiệm. Nhà báo Gia Khánh (Báo và Phát thanh – Truyền hình An Giang) được xét chọn “top 10” với ý tưởng “Vành đai năng lượng xanh ở Tây Nam”.