Trong bối cảnh truyền thông đa phương tiện phát triển mạnh mẽ, phát thanh vẫn giữ cho mình một vị trí riêng, gần gũi nhưng giàu sức lan tỏa. Không cần hình ảnh cầu kỳ, không phụ thuộc vào không gian thị giác, phát thanh đi vào lòng người bằng hơi thở cuộc sống được kể đơn thuần bằng âm thanh. Đó là giọng nói, là nhịp thở, những khoảng lặng sâu lắng khi kể lại câu chuyện, tạo nên những rung động rất thật. Đặc biệt, với mảng đề tài an sinh xã hội — với những câu chuyện đời, những số phận kém may mắn, sự nỗ lực vươn lên… thì phát thanh càng có nhiều cơ hội để tạo ra những “điểm chạm” sâu sắc trong lòng công chúng.
.jpg)
BTV Diệu Hằng chia sẻ tại Hội thảo Phát thanh trực tiếp trong kỷ nguyên mới - Kỹ năng chinh phục công chúng
“Điểm chạm” không chỉ là khoảnh khắc người nghe xúc động, mà còn là lúc họ đồng cảm, suy ngẫm và cùng hành động. Một chương trình phát thanh về đề tài an sinh xã hội thành công là chương trình khiến người nghe không chỉ “nghe” mà còn “cảm” và muốn làm điều gì đó cho nhân vật. Để đạt được điều đó, người làm nghề cần tạo dựng được những điểm chạm bằng nhiều yếu tố, nhưng cốt lõi đó là yếu tố “thật”, “cảm” được truyền tải tinh tế, hướng đến giá trị nhân văn sâu sắc.
“Điểm chạm” bắt đầu từ những câu chuyện thật
Trong các chương trình phát thanh về an sinh xã hội, yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất chính là câu chuyện. Những số phận về người nghèo, người yếu thế, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, những ước mơ giản dị nhưng khó có thể thực hiện được, những biến cố đau lòng ập đến mà họ không thể nào chống đỡ... những chi tiết đời thường như vậy luôn có sức lay động mạnh mẽ. Đó là những “chất liệu vàng” để tạo nên “điểm chạm”. Điều quan trọng là người làm phát thanh phải biết lắng nghe, khai thác và giữ được sự nguyên bản của cảm xúc qua cách kể chuyện của mình.
Không cần tô vẽ hay dàn dựng, không cường điệu hóa hay bi kịch hóa hoàn cảnh, chỉ cần đó là người thật, việc thật, câu chuyện có thật được kể lại với một cảm xúc chân thật thì nhất định sẽ thật sự chạm đến trái tim công chúng. Bên cạnh đó, mỗi câu chuyện cần được đặt dưới góc nhìn nhân văn: không chỉ phản ánh khó khăn, mà còn làm nổi bật nghị lực, niềm tin và khát vọng vươn lên. Chính điều đó giúp “điểm chạm” không dừng lại ở sự thương cảm đơn thuần, mà còn tạo được niềm tin ở công chúng, một cảm xúc tích cực, thôi thúc mọi người cùng hành động.
Hãy để nhân vật tự kể câu chuyện của mình
Nếu câu chuyện là chất liệu, thì nhân vật chính là linh hồn tạo nên cảm xúc. Trong phát thanh, không ai kể câu chuyện của một con người hay hơn chính họ. Vì vậy, thay vì chỉ để người dẫn kể lại, hãy tìm cách để nhân vật lên tiếng, chia sẻ bằng chính giọng nói, cảm xúc của mình nhiều nhất có thể. Một lời kể ngập ngừng, một câu nói nghẹn lại, hay một tiếng cười xen lẫn nỗi buồn, những khoảng lặng… tất cả đều mang giá trị biểu đạt mà không một lời bình nào có thể thay thế. Khi nhân vật tự kể, câu chuyện trở nên chân thực hơn, sống động hơn, và đặc biệt là tạo ra sự kết nối trực tiếp với người nghe.
Trong bối cảnh nhân vật tự kể câu chuyện của mình, những âm thanh hiện trường rất thật xung quanh sẽ giúp tái hiện bối cảnh, từ đó người nghe sẽ tự mình bước vào không gian sống của nhân vật, cảm nhận được hơi thở cuộc sống. Đây chính là một trong những điểm chạm mạnh mẽ nhất của phát thanh. Để làm được điều đó, người làm nghề cần có kỹ năng khai thác nhân vật: biết lắng nghe, biết đặt câu hỏi gợi mở, và đặc biệt là tạo được sự tin tưởng để nhân vật sẵn sàng chia sẻ. Khi nhân vật nói thật, cảm thật, thì chắc chắn người nghe sẽ cảm nhận được.
.jpg)
BTV Diệu Hằng và BTV Hiệp Sang dẫn chương trình Phát thanh trực tiếp "Khi lòng trắc ẩn đặt đúng nơi"
Giọng đọc – “linh hồn” tạo nên “điểm chạm”
Không giống các loại hình báo chí khác, phát thanh đặt giọng đọc ở vị trí trung tâm. Giọng đọc không chỉ truyền tải nội dung mà còn truyền cảm xúc. Một giọng đọc tốt phải biết tiết chế, biết nhấn nhá, biết “sống” cùng câu chuyện.
Trong các chương trình về an sinh xã hội, giọng đọc cần sự chân thành, ấm áp, tránh sự lên gân hay kịch tính hóa quá mức. Người dẫn chương trình lúc này không nên "diễn", mà phải là người kể chuyện bằng chính sự rung cảm thật của mình. Khi người dẫn thực sự đồng cảm với nhân vật, giọng đọc sẽ tự nhiên truyền tải được cảm xúc ấy đến người nghe.
Kịch bản những chương trình về an sinh xã hội cũng đóng một vai trò quan trọng giúp người dẫn đẩy cảm xúc, tạo được điểm nhấn cho chương trình. Khi kịch bản tạo nên một hành trình cảm xúc, bố cục hợp lý, có đoạn cao trào, những chi tiết đắt giá thật tự nhiên, không gượng ép sẽ là chất liệu quý để người dẫn chương trình chạm đến trái tim người nghe. Đây không chỉ là kỹ năng mà còn là cái tâm của người làm nghề. Biết đồng cảm, đủ tinh tế để kể câu chuyện khách quan, có trách nhiệm. Chính sự cân bằng giữa cảm xúc và bản lĩnh nghề nghiệp sẽ giúp chương trình tạo được những “điểm chạm” bền vững.
Giá trị nhân văn – yếu tố cốt lõi của “điểm chạm”
Điểm chạm cuối cùng và có lẽ cũng là mục tiêu lớn nhất sau mỗi chương trình về an sinh xã hội đó chính là giá trị nhân văn mà chương trình mang lại. Chúng ta không chỉ phản ánh thực trạng mà phải góp phần lan tỏa những điều tốt đẹp. Đó là tinh thần tương thân tương ái, sự sẻ chia của cộng đồng, những chính sách thiết thực hỗ trợ người yếu thế. Điều đó sẽ truyền cảm hứng và tạo được niềm tin, giúp người nghe biến cảm xúc thành hành động. Khi đó, công chúng không chỉ dừng lại ở sự đồng cảm, mà còn khơi gợi trách nhiệm xã hội: lan tỏa một câu chuyện, giúp đỡ một hoàn cảnh, hay đơn giản là thay đổi cách nghĩ và muốn làm điều gì đó dù nhỏ bé.
“Điểm chạm” trong các chương trình phát thanh về an sinh xã hội không phải là điều ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự kết hợp giữa nội dung chân thật, tiếng nói của nhân vật, giọng đọc cảm xúc, kịch bản chặt chẽ… Tất cả đều hướng đến một mục tiêu chung: chạm vào trái tim công chúng và lan tỏa giá trị nhân văn thiết thực. Trong một xã hội hiện đại, nơi con người dễ bị cuốn vào nhịp sống vội vã, những chương trình phát thanh giàu cảm xúc như thế chính là cầu nối giúp chúng ta chậm lại, lắng nghe và thấu hiểu. Phát thanh, với lợi thế riêng của mình, hoàn toàn có thể làm tốt vai trò đó, chạm vào trái tim, khơi dậy lòng trắc ẩn, và thúc đẩy hành động vì một xã hội tốt đẹp hơn. Và mỗi người làm nghề, bằng tâm huyết và trách nhiệm, chính là người tạo nên những “điểm chạm” ấy, từng ngày, từng giờ, trên từng làn sóng âm thanh./.