Mũi Nai. Ảnh: diendandoanhnghiep.vn
Hà Tiên nổi bật trên bản đồ du lịch là vùng đất nổi tiếng với nhiều cảnh đẹp thiên nhiên hữu tình, là đô thị ven biển tận cùng phía Tây Nam của Tổ quốc và phía Tây Bắc của tỉnh Kiên Giang. Hà Tiên có cửa khẩu quốc tế, có đường biên giới trên bộ dài 13,7km, có bờ biển dài 26km. Cùng với đó là quần đảo Hải Tặc gồm 18 hòn đảo lớn nhỏ, và các bãi biển đẹp như: Núi Đèn, Thuận Yên, Bãi Nò, Tà Lu, Mũi Nai...Trong đó, Mũi Nai là một trong mười cảnh đẹp mà thi sỹ Mạc Thiên Tích đặt tên chữ Hán là “Lộc Trĩ thôn cư” (鹿峙村居), có nghĩa là “Xóm quê Mũi Nai”.
Dọc theo đường bộ đất liền từ TP. Hồ Chí Minh đi các tỉnh miền Tây Nam Bộ, chỉ TP. Hà Tiên có bãi tắm cùng với đó là quần đảo Hải Tặc, cách trung tâm TP. Hà Tiên và TP. Phú Quốc 30 phút di chuyển bằng tàu cao tốc, tạo lợi thế du lịch, dịch vụ biển, đảo đặc trưng, khác biệt với những địa phương trong khu vực.
Giá trị cảnh quan, văn hóa đời sống con người đã tạo nên nét riêng của vùng đất miền biên viễn. TP. Hà Tiên có nhiều danh lam thắng cảnh được thiên nhiên ban tặng đã đi vào thơ ca, là cái nôi lịch sử văn hóa vùng Tây Nam Bộ, điểm sáng là Tao đàn “Chiêu Anh Các” của Mạc Thiên Tích từ đầu thế kỷ XVIII.
Với chiều dài lịch sử hơn 300 năm hình thành và phát triển, Hà Tiên đang trở thành đô thị kinh tế cửa khẩu quốc tế, trung tâm văn hóa - du lịch lớn của tỉnh và khu vực đồng bằng sông Cửu Long với những di sản lịch sử văn hóa cấp Quốc gia (5 di tích), cấp tỉnh (5 di tích) và văn hóa phi vật thể như: Lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các, lễ giỗ Đức khai trấn Mạc Cửu, lễ giỗ Bà Mạc Mi Cô... Các di sản văn hóa - lịch sử, di sản thiên nhiên là một trong những nguồn tài nguyên phong phú cho phát triển du lịch của thành phố.
Du khách trải nghiệp đường phố Hà Tiên bằng xe xích lô. Ảnh Thế Hạnh
Nhờ lợi thế cảnh quan thiên nhiên, khí hậu ôn hòa quanh năm, những di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh là nguồn lực mạnh mẽ để TP. Hà Tiên thu hút du khách đến tham quan, thưởng lãm, nghĩ dưỡng. Qua hai năm 2020 và 2021 do bị ảnh hưởng dịch bệnh COVID-19. Hà Tiên chỉ đón được 60% lượng khách đến tham quan. Nhưng đến năm 2022, TP. Hà Tiên đón lượng khách du lịch tăng gấp 3 lần so với năm 2021, tăng 27% so với năm 2019 khi chưa bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19, và năm 2024, TP. Hà Tiên tiếp tục đón gần 3,8 triệu lượt du khách.
Hà Tiên, vùng đất ven biển với sự giao thoa văn hóa đầy sắc màu của ba dân tộc Kinh, Hoa, Khmer sống chan hòa, lưu giữ nhiều phong tục tập quán đặc sắc như: Tiết Thanh Minh, Tết Đoan Ngọ, Tiết Đông Chí và các hoạt động lễ chùa, cúng đình. Đối với người Hoa ở Hà Tiên, Tiết Thanh Minh là dịp để tỏ lòng hiếu kính với tổ tiên qua việc chăm sóc mộ phần và dâng lễ vật.
Tết Đoan Ngọ, những chiếc bánh trạng thể hiện nét văn hóa đặc trưng và mang ý nghĩa cầu mong sức khỏe, mùa màng bội thu.
Lễ Đông Chí, tuy không phổ biến hơn, nhưng vẫn được một số gia đình gốc Hoa ở Hà Tiên tổ chức để đánh dấu thời điểm chuyển giao mùa, thường kết hợp với các món ăn như chè trôi nước.
Bên cạnh đó, đi chùa và cúng đình là nét đẹp trong văn hóa tâm linh, với các lễ cúng đình lớn như ở Đình thần Thành Hoàng và các đền, chùa nổi tiếng như Đền thờ dòng họ Mạc, Đền thờ Bà Mạc Mi Cô, chùa Tam Bảo, chùa Phù Dung… nơi người dân cầu may mắn, bình an, sức khỏe, đặc biệt vào các ngày rằm lớn trong năm.
Ẩm thực của TP. Hà Tiên có cách chế biến đậm chất văn hóa, giao thoa của các dân tộc kinh, hoa, khmer đã tạo nên giá trị ẩm thực khác biệt cho vùng đất Hà Tiên. Từ các món ăn ngon mang đậm hương vị miền biển như: Bún kèn, gỏi cá trích, các món ăn chế biến từ hải sản tươi sống đến các món bánh dân gian như: Bánh bao chỉ, bánh củ cải, bánh in, bánh thốt nốt, xôi Hà Tiên...
Trong đời sống của người Hà Tiên, những phong tục, tập quán tạo nên nét văn hóa riêng của vùng đất này. Mặc dù kết cấu hạ tầng còn chậm phát triển, nhưng Hà Tiên vẫn luôn là điểm đến yêu thích với vẻ đẹp thiên nhiên, các giá trị văn hóa phong phú và ẩm thực đặc sắc. Sự hiếu khách của người Hà Tiên cũng góp phần quan trọng, tạo nên sức hút độc đáo của Hà Tiên. Hàng năm, Hà Tiên vẫn duy trì và phát triển lượng khách du lịch trong và ngoài nước.
Trên bản đồ du lịch của tỉnh Kiên Giang, TP. Hà Tiên đóng vai trò quan trọng khi cùng với TP. Rạch Giá và TP. Phú Quốc tạo nên vùng tam giác vàng của du lịch Kiên Giang. Với những lợi thế về vị trí địa lý, cảnh quan thiên nhiên, TP. Hà Tiên vẫn duy trì bền vững là điểm đến hấp dẫn du khách.
Năm 2024, Di tích Thắng Cảnh Mũi Nai và Thạch Động vinh dự được đón nhận danh hiệu top 50 điểm đến hấp dẫn TP. Hồ Chí Minh và 13 tỉnh, thành phố vùng đồng bằng sông Cửu Long. Đây là động lực quan trọng, giúp cho Hà Tiên định hướng các giải pháp phát triển và kế hoạch liên kết đồng bộ tam giác du lịch Rạch Giá - Hà Tiên - Phú Quốc với các vùng trọng điểm du lịch trong và ngoài tỉnh, nâng cao năng lực cạnh tranh về du lịch của tỉnh Kiên Giang.